OPZEGGING LEVERINGSOVEREENKOMST. CONTRACTBREUK OF CONTRACTSVRIJHEID?

OPZEGGING LEVERINGSOVEREENKOMST. CONTRACTBREUK OF CONTRACTSVRIJHEID?

De rechtpositie van juweliers ten opzichte van hun leveranciers

Regelmatig stellen juweliers de Federatie Goud en Zilver vragen over de plotselinge beëindiging van contracten door leveranciers. Vaak zijn contractuele afspraken daarbij niet op papier gezet. In andere gevallen bestaan wel schriftelijke contracten. Soms voor bepaalde en soms voor onbepaalde tijd. Een schriftelijk contract bevat vaak een bepaling over hoe en wanneer er opgezegd kan worden. Maar wat als het contract zelf geen duidelijkheid biedt? Wat is dan de rechtspositie van de juwelier? Dit artikel gaat hierop in.

Beginselen van het contractenrecht

Om het contractenrecht goed te kunnen begrijpen, is het wenselijk te weten wat daarvan de belangrijkste uitgangspunten zijn.

Contractsvrijheid

Partijen zijn vrij iedere overeenkomst te sluiten die zij wensen en met wie zij wensen. Natuurlijk bestaan op deze hoofdregel uitzonderingen. Bijvoorbeeld als een overeenkomst in strijd met de wet komt. Een wettelijke leveringsplicht bestaat niet.

Verbindende kracht overeenkomst

Partijen zijn gehouden aan de afspraken die zij met elkaar maken. Ook hierop bestaan uitzonderingen. Bijvoorbeeld bij zeer onredelijke contractuele afspraken. De zogenoemde ‘redelijkheid en billijkheid’ speelt daarbij een rol. Zo is een afspraak tussen partijen niet geldig als dat voor een van de contractspartijen onaanvaardbaar is.

Vormvrijheid

Het sluiten van een overeenkomst is vormvrij. Hier bestaan uitzonderingen op, maar niet voor een leveringsovereenkomst als hier bedoeld.

Deze beginselen van het contractenrecht maken duidelijk dat partijen veelal vrij zijn dat overeen te komen wat zij willen en op de wijze die zij willen. Ontbreken (duidelijke) afspraken, dan speelt bij opzegging van een overeenkomst de redelijkheid en billijkheid een grote rol, waarover hierna meer.

Opzegbaarheid overeenkomst en redelijkheid en billijkheid

Hoe zit het als een leverancier de overeenkomst met een juwelier opzegt, zonder dat er duidelijke afspraken op papier staan? Dan moet gekeken worden naar de omstandigheden van het geval. De feitelijke situatie dus. Deze omstandigheden worden tegen het licht gehouden van de ‘redelijkheid en billijkheid’. In de wet geregeld in artikel 6:248 van het Burgerlijk Wetboek. Het resultaat van de toetsing aan de redelijkheid en billijkheid kan zowel tot een aanvulling als een beperking op de (feitelijke) overeenkomst leiden. Een aanvulling kan bijvoorbeeld bestaan uit het toch in acht moeten nemen van een opzegtermijn, waar die eigenlijk niet expliciet tussen leverancier en juwelier is overeengekomen. Een beperking betekent juist, dat een tussen partijen wel overeengekomen regel niet van toepassing moet worden geacht, omdat dat in de gegeven omstandigheden tot een voor één van de partijen onaanvaardbaar resultaat zou leiden.

Het is van belang onderscheid te maken tussen een overeenkomst voor bepaalde tijd (bijvoorbeeld voor een jaar) en een overeenkomst voor onbepaalde tijd (die blijft dus in beginsel doorlopen).

(Tussentijdse) opzegging overeenkomst met bepaalde duur

Hebben leverancier en juwelier zelf niets anders afgesproken, dan kan een overeenkomst voor bepaalde duur eigenlijk alleen dan tussentijds worden opgezegd als sprake is van onvoorziene omstandigheden. Het leerstuk van de onvoorziene omstandigheden is wettelijk geregeld. Bij onvoorziene omstandigheden – het woord zegt het al - moet het gaan om niet in de overeenkomst voorziene omstandigheden, die bovendien niet voor rekening van de opzeggende partij komen en die zo ernstig zijn, dat de wederpartij in redelijkheid instandhouding van de overeenkomst tot het overeengekomen tijdstip niet mag verwachten. Onvoorziene omstandigheden, zoals de wet die bedoeld, zullen zich in de praktijk slechts bij uitzondering voordoen. Meestal zal een tijdelijke overeenkomst dus niet tot een tussentijdse opzegging kunnen leiden.

Opzegtermijn en/of schadevergoeding overeenkomst voor onbepaalde tijd

Bij een overeenkomst voor onbepaalde tijd, die dus alsmaar voortduurt, ligt dat anders. Soms zijn deze ook alleen opzegbaar in geval van onvoorziene omstandigheden. Maar meestal kunnen ze door één van de contractspartijen worden opgezegd. Daar moet dan wel een redelijke opzegtermijn bij in acht genomen worden. Of een redelijke opzegtermijn in acht is genomen, wordt beoordeeld aan de hand van de feitelijke situatie. Van belang is of de opzeggende partij voldoende rekening heeft gehouden met de voor hem kenbare belangen van de wederpartij. Ook de aard en het gewicht van de reden voor de opzegging is daarbij van belang. Soms kan het redelijk zijn, dat de opzeggende partij daarnaast aan de wederpartij een schadevergoeding betaalt. Dat kan bijvoorbeeld de situatie zijn als een juwelier (op verzoek van de leverancier) omvangrijke investeringen gedaan heeft, die hij nog niet heeft kunnen terugverdienen. De juwelier ging er daarbij van uit, dat de overeenkomst zou blijven voortduren. Steeds zijn de feiten van het concrete geval bepalend bij de beoordeling of een opzegtermijn en/of schadevergoeding op hun plaats zijn.

Het komt in de praktijk regelmatig voor dat duurovereenkomsten door de leverancier worden opgezegd vanwege het opzetten van een zogenoemd ‘selectief distributiestelsel’ door de leverancier. Een juwelier voldoet in zo’n geval naar de mening van de leverancier niet (langer) aan de selectiecriteria van het distributiestelsel. Op deze situatie wordt daarom hieronder nader ingegaan.

Uitgelicht: opzegging wegens opzetten selectief distributiestelsel

Met het opzetten van een selectief distributiestelsel probeert de leverancier een netwerk van juweliers te creëren die allemaal dezelfde – luxueuze – uitstraling hebben. Het product krijgt daarmee een sterke(re) uitstraling. Vaak wordt dan verwacht dat de juwelier zijn winkel of een deel daarvan aanpast aan de wensen van de leverancier. Meestal wijst de leverancier slechts één of twee juweliers per geografische locatie aan die voor dat gebied exclusief de betreffende producten mogen verkopen.

Wil of kan de juwelier niet aan de door de leverancier gestelde eisen voldoen, dan is ‘het opzetten van een selectief distributiestelsel’ in beginsel een geldige reden voor opzegging van de leveringsovereenkomst. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer de juwelier niet de vereiste investeringen wil doen om de winkel aan te passen aan de (redelijke) eisen van de leverancier.

Dit is alleen anders wanneer de leverancier een zo sterke marktpositie heeft dat er voor de juwelier op de markt geen alternatief bestaat om gelijksoortige producten in te kopen. Of dit het geval is, zal aan de hand van de individuele omstandigheden van het geval bepaald moeten worden. Daarbij moet onder andere gelet worden op het desbetreffende product en de daarmee concurrerende producten. Het voert in het kader van dit artikel te veer hier nader op in te gaan.

In ieder geval is géén gegronde reden voor het opzeggen van de overeenkomst vanwege het opzetten van een selectief distributiestelsel het feit dat de juwelier niet instemt met het hanteren van minimumprijzen of ‘dwingende’ adviesprijzen van de leverancier. Ook is het verkopen van de producten via internet door de juwelier in strijd met een verbod tot internetverkoop van de leverancier doorgaans geen gegronde reden voor opzegging van de overeenkomst. Zowel prijsbinding als het verbieden van internetverkoop zijn wettelijk niet zonder meer toegestaan.

Tot slot

Deze bijdrage beoogt een overzicht op hoofdlijnen te geven van de rechtspositie van de juwelier in geval van opzegging van een overeenkomst door een leverancier. Iedere concrete situatie is echter weer anders en kan aanleiding zijn voor specifieke vragen en specifieke antwoorden. Binnen de juweliersbranche zijn er bewegingen zichtbaar die beogen de inkopende juwelier meer macht te geven ten opzichte van de leverancier. Zo bijvoorbeeld om te voorkomen dat de juwelier verplicht is in te stemmen de complete collectie vooraf af te nemen van de leverancier. Vragen daarover of over de inhoud van dit artikel kunt u stellen aan de Federatie Goud en Zilver of rechstreeks aan MKB Huisjuristen.

Auteurs: mr. G.W.L. (Gert) den Haan, jurist bij MKB HuisJuristen B.V. en mr. A. (Arnold) Appelman, advocaat gespecialiseerd in het mededingingsrecht bij De Haan Advocaten & Notarissen B.V.