PLANSCHADEVERGOEDING VOOR EN DOOR ONDERNEMERS

PLANSCHADEVERGOEDING VOOR EN DOOR ONDERNEMERS

Auteur:

MKB HuisJuristen

André van Diermen LLM

In dit artikel wordt aan de orde gesteld in welke gevallen bedrijven bij de gemeente een vergoeding voor planschade kunnen claimen of juist een planschadevergoeding verschuldigd zijn aan de gemeente. Tevens wordt daarbij aandacht besteed aan de procedure en de termijn waarbinnen planschadeclaims moeten worden ingediend. 

Soorten van schade en de posities van bedrijven hierbij

Planschade kan zich voor bedrijven in de navolgende opzichten aandienen:

A.    Het bedrijf lijdt planschade

Hierbij worden twee vormen van planschade onderscheiden:

·         Directe schade: verval van een op grond van het geldende bestemmingsplan voor het bedrijf bestaande bouw- of gebruiksmogelijkheid als gevolg van een herziening van het bestemmingsplan.

·         Indirecte schade: beknotting van de bedrijfsvoering door een negatieve planologische ontwikkeling in de (directe) omgeving. Het moet dan wel gaan om een ontwikkeling waarvoor een ruimtelijk besluit moet worden genomen, zoals een herziening van het bestemmingsplan of een omgevingsvergunning.

Door directe en indirecte schade kan het bedrijfsperceel met opstallen minder waard worden omdat ondernemers prijs stellen op een bedrijfslocatie die uitbreidingsmogelijkheden biedt. Indirecte schade kan tevens leiden tot een omzetvermindering, bijvoorbeeld doordat het bedrijf de produktie moet terugschroeven. Een ander voorbeeld van omzetschade is een restaurant dat voorheen lag langs een drukke verkeersweg die wordt wegbestemd en verwijderd dan wel wordt omgelegd, of wordt getransformeerd tot rijksweg zonder dat ter plaatse van het restaurant in een op- en afrit wordt voorzien.

B.    Het bedrijf veroorzaakt planschade

In dat verband is van belang of de gemeente een planschade-overeenkomst met het bedrijf heeft gesloten op grond waarvan de gemeente een aan een omliggende rechthebbende uitgekeerde planschadevergoeding kan verhalen op het bedrijf.

Voorbeelden

Directe schade kan zich voordoen indien het bouwvlak van het bedrijf zoals opgenomen in het bestemmingsplan wordt verkleind of een maximum bebouwingspercentage wordt verlaagd, zodat geen of minder extra bedrijfsgebouwen kunnen worden bijgebouwd. Een dergelijke planologische verslechtering speelt niet zozeer op als zodanig bestemde bedrijventerreinen maar meer bij bedrijven die in woongebieden zijn gevestigd en volgens de gemeente eigenlijk verplaatst zouden moeten worden naar een bedrijventerrein. Een ander voorbeeld vormen tuinbouwbedrijven met kassen in het buitengebied.

Wat betreft indirecte schade is het meest kenmerkend de vestiging van een of meerdere woningen nabij het bedrijf zodat op grond van wettelijke regels of algemeen erkende richtlijnen geldende, dan wel anderszins redelijkerwijs te stellen, richtafstanden tussen bedrijven en woningen in verband met de hinder van bedrijven niet meer (kunnen) worden nageleefd. Dergelijke richtafstanden worden onder andere opgelegd in verband met gevaar, geluid, geur en stof.

Wat betreft de geurhinder van veehouderijen zijn de richtafstanden veelal afhankelijk van de diersoort en het staltype. De richtafstanden voor geluid worden bepaald door de maximaal geldende of te stellen geluidsnorm volgens de voor het bedrijf geldende milieuvoorschriften. De hoogte van deze geluidsnorm is dan weer afhankelijk van het type omgeving waarin het bedrijf ligt en het aanwezige achtergrond- of omgevingsgeluid. De hoogte van de geluidsnorm alsmede de feitelijke geluidsproductie van het bedrijf leiden vervolgens tot een bepaalde in acht te nemen afstand tussen woningen en het bedrijf. Als die afstand niet kan worden nageleefd door de komst van een of meerdere woningen nabij het bedrijf, moet het bedrijf inkrimpen of geluidsreducerende maatregelen treffen.

Beperkingen

Ondernemers dienen zich te realiseren dat niet iedere nieuwe ontwikkeling in hun omgeving hun recht geeft op een planschadevergoeding. Soms past een nieuwe ontwikkeling immers reeds in het huidige bestemmingsplan en geldt dat plan al zo lang dat terzake geen planschadevergoeding meer kan worden geclaimd. Of de schade is voorzienbaar dan wel behoort tot het normaal maatschappelijk risico, zoals het verleggen van een weg die al geruime tijd in een gemeentelijke structuurvisie wordt aangekondigd, of het realiseren van een woonwijk op een inbreidingslocatie –gelegen binnen het bestaande stads- of dorpsgebied. Ook kan het zijn dat de planschadevergoeding wordt “afgeroomd” omdat het tot dan toe geldende bestemmingsplan eveneens (soortgelijke of andere) beperkingen voor de bedrijfsvoering inhield.

MKB HuisJuristen kan voor ondernemers beoordelen of dergelijke contra-indicaties voor planschadevergoeding zich voordoen.

Anderzijds kan reeds planschadevergoeding worden gevorderd voordat of zelfs zonder dat de voor het bedrijf nadelige planologische ontwikkeling wordt gerealiseerd.

“Voorkomen is beter dan genezen”

Omdat niet in alle gevallen (volledige) schadevergoeding kan worden gevorderd, en omdat schade niet altijd langs financiële weg in voldoende mate gecompenseerd kan worden, is het in veel gevallen van belang dat ondernemers schade trachten te voorkomen door de rechtsbeschermings-mogelijkheden tegen het schade veroorzakende planologische besluit te benutten. Concreet betekent dit dat ondernemers er eerst naar streven de voor hen negatieve wijziging van het bestemmingsplan of de ongunstige omgevingsvergunning tegen te gaan door daartegen een zienswijze in te dienen alsmede bezwaar en/of beroep in te stellen (een en ander afhankelijk van de voor het desbetreffende besluit geldende wettelijke procedure). Ook deze procedures kan MKB HuisJuristen juridisch begeleiden.

Procedure

Het recht op planschadevergoeding wordt geldend gemaakt door indiening van een aanvraag bij de bevoegde overheidsinstantie, meestal de gemeente. MKB HuisJuristen kan deze procedure vanaf het begin voor ondernemers verzorgen om te proberen in een zo vroeg mogelijk stadium medewerking van overheidswege te bewerkstelligen. Het indienen van een goede aanvraag vergt bovendien de nodige juridische kennis.

In verband met verjaring is het van belang dat de aanvraag tot schadevergoeding tijdig -binnen 5 jaar na het onherroepelijk worden van het schade veroorzakende ruimtelijk besluit- wordt ingediend.

Oudere situaties

Dit artikel heeft betrekking op het planschaderecht op grond van de huidige tekst van de Wet ruimtelijke ordening. Voor oudere situaties kunnen op grond van overgangsrecht afwijkende regels gelden.

Het bedrijf is zelf schadeplichtig

Het kan ook zijn dat het bedrijf zelf planschade veroorzaakt, bijvoorbeeld doordat het zich vestigt of uitbreidt in de nabijheid van een of meerdere bestaande woningen. Dit is de omgekeerde situatie van “indirecte schade” zoals hiervoor behandeld. Onder omstandigheden moet het bedrijf dan de planschadevergoedingen die de gemeente uitkeert, voor zijn rekening nemen. Dit is echter niet steeds het geval:

·         Als de gemeente geen planschade-overeenkomst met het bedrijf sluit, moet de gemeente en niet het bedrijf de schade dragen. Veelal zal de gemeente echter niet bereid zijn het voor vestiging of uitbreiding noodzakelijke ruimtelijk besluit te nemen als het bedrijf de planschade niet op zich neemt.

·         Als de gemeente niet op verzoek van het bedrijf maar ambtshalve het ruimtelijk besluit neemt waarbij het bedrijf gebaat is, bestaat de mogelijkheid tot planschadeverhaal op het bedrijf niet. Dit doet zich bijvoorbeeld voor bij bedrijven die zich vestigen op een (min of meer recentelijk) planologisch ingepast bedrijventerrein aan de rand van een woongebied.

Het bedrijf heeft het recht om het besluit tot planschadevergoeding aan te vechten op de grond dat het verantwoordelijk is voor de planschade. In dat kader kan het bedrijf tegen planschadevergoeding alle verweren aanvoeren die vallen binnen het beoordelingskader ingevolge de wet en het ongeschreven recht. Geschillen betreffende de planschade-overeenkomst, zoals omtrent de nietigheid, vernietigbaarheid en nakoming, dienen aan de burgerlijke rechter te worden voorgelegd.

Nog vragen ?

MKB HuisJuristen kan u verder informeren omtrent de procedures, kansen en knelpunten. Neemt u daartoe contact op met MKB HuisJuristen via telefoonnummer (036) 53 87 210 en vraag naar André van Diermen.